Göbeklitepe – owiana tajemnicą najstarsza świątynia świata

autor(ka): Agnieszka Maury
1 komentarz

Zlokalizowane w południowo-wschodniej Turcji, w rejonie Şanlıurfy stanowisko archeologiczne Göbeklitepe zostało okrzyknięte przez archeologów najstarszym miejscem kultu, stworzonym przez człowieka. Owiane tajemnicą starożytne sanktuarium powstało co najmniej 11,5 tysiąca lat temu i jest tym samym starsze o jakieś 7 tysięcy lat od piramid egipskich oraz 6 tysięcy lat od Stonehenge. Odkrycie Göbeklitepe sugeruje konieczność napisania historii neolitu w Eurazji niemalże od nowa.


 ↑ Zachęcam do obejrzenia mojej relacji wideo z Göbeklitepe.

Odkrycie Göbeklitepe

Wykopaliska na obszarze Göbeklitepe (z tur. wybrzuszone wzgórze) rozpoczęto w pierwszej połowie lat 90. XX wieku. Ekipa archeologów dowodzona przez profesora Klausa Schmidta z Niemieckiego Instytutu Archeologicznego niemalże natychmiast rozpoznała, że ma do czynienia z pozostałościami prehistorycznymi, a nie – jak zakładano od lat 60. – ruinami bizantyjskiego lub islamskiego cmentarza. W ciągu pierwszych kilkunastu lat prac archeologicznych przebadano zaledwie 5% obszaru, który liczy 300 x 300 metrów. Prace archeologiczne na obszarze Göbeklitepe potrwają jeszcze co najmniej kilkadziesiąt lat.

Czwartek 8720 Göbeklitepe   owiana tajemnicą najstarsza świątynia świata
Czwartek 8678 Göbeklitepe   owiana tajemnicą najstarsza świątynia świata
Czwartek 8669 Göbeklitepe   owiana tajemnicą najstarsza świątynia świata
Czwartek 8665 Göbeklitepe   owiana tajemnicą najstarsza świątynia świata

Osobliwe wizerunki zwierząt i najstarsze w dziejach ludzkości wyobrażenia bogów

Czym w rzeczywistości jest Göbeklitepe? Na obszarze wykopalisk podziwiać można skupisko kamiennych kręgów, spośród których każdy jest otoczony wysoką ścianą, poprzecinaną filarami. W środku kręgów znajdują się dwa monolityczne, pięciometrowe filary. Te ostatnie pokryte są tajemniczymi płaskorzeźbami, przedstawiającymi sylwetki zwierząt. Uważa się, że osobliwe stworzenia pełniły symboliczną funkcję strażników kręgów. Monolityczne filary zdaniem archeologów przypominają istoty ludzkie, stanowiąc prawdopodobnie najstarsze wyobrażenia bogów. Co ciekawe, filary ważą około 16 ton i musiały zostać przetransportowane przez starożytnych mieszkańców na wzgórze o wysokości 760 m n.p.m.wyłącznie siłą ich rąk. Niezwykłości temu odkryciu dodaje fakt, że Göbeklitepe powstało w czasach poprzedzających wynalezienie pisma, metalurgii, ceramiki i koła.

PRZECZYTAJ TAKŻE
Şanlıurfa - z wizytą w mistycznej "Jerozolimie Anatolii"
Czwartek 8705 Göbeklitepe   owiana tajemnicą najstarsza świątynia świata
Czwartek 8683 Göbeklitepe   owiana tajemnicą najstarsza świątynia świata
Czwartek 8686 Göbeklitepe   owiana tajemnicą najstarsza świątynia świata

Kim byli pierwsi mieszkańcy Göbeklitepe?

Według ekspertów początkowo “Wybrzuszone Wzgórze” okresowo zamieszkiwały grupy zbieraczy-myśliwych, stanowiące społeczeństwo przedrolnicze. Rozmiar oraz imponujące płaskorzeźby dowodzą, że budowniczy Göbeklitepe do perfekcji opanowali zdolność obróbki kamienia oraz rzeźbienia w nim. Zdaniem badaczy ówczesne ludy stworzyły świątynię oraz zorganizowaną religię i osiedlali się tu na kilka miesięcy w roku. Dopiero w późniejszym okresie postanowili zostać tu na stałe, a z uwagi na zapotrzebowanie na żywność rozpoczęli uprawę zboża. Odkrycie z Turcji stanowi zatem zaprzeczenie powszechnie znanej teorii o ewolucji ludzkości.

Choć wykopaliska nadal kryją przed badaczami wiele tajemnic, archeolodzy pracujący na miejscu wykluczyli jakoby stanowisko archeologiczne miało pełnić funkcje mieszkalne. Profesor Klaus Schmidt jest pewien, że mieściła się tu świątynia, w której odbywały się rytualne ceremonie. Zdaniem włoskiego astrofizyka Giulio Magliego, w świątyni praktykowano kult Syriusza – najjaśniejszej i jednej z najbliższych gwiazd południowego nieba, położonej w gwiazdozbiorze Wielkiego Psa. Według innych naukowców w świecie neolitycznym nie funkcjonował jeszcze podział na sacrum i profanum, a co za tym idzie nie mogło być mowy o świątyni we współczesnym rozumieniu tego słowa. Teoria ta wydaje się mieć jednak najmniej zwolenników, a większość badaczy jest przekonana o tym, że odwiedzając Göbeklitepe, mamy niecodzienną okazję obcować z najstarszym na świecie sanktuarium, stworzonym przez człowieka.

PRZECZYTAJ TAKŻE
Góra Nemrut i jej tajemnicze posągi
Czwartek 8691 Göbeklitepe   owiana tajemnicą najstarsza świątynia świata
Czwartek 8682 Göbeklitepe   owiana tajemnicą najstarsza świątynia świata
Czwartek 8702 Göbeklitepe   owiana tajemnicą najstarsza świątynia świata

Punkt zwrotny w rozwoju kultury

Odkrycie Göbeklitepe podważa powszechną teorię, wskazującą, że to rolnictwo pozwoliło człowiekowi na osiadły tryb życia, rozwój religii oraz budowanie świątyń. Badania, które prowadzone są w Turcji przedstawiają kulturową ewolucję w zupełnie nowym świetle, wskazując na konieczność napisania starożytnej historii na nowo. Nie bez powodu miejsce to określane jest więc punktem zwrotnym lub punktem zerowym w rozwoju kultury.





W 2018 roku Göbeklitepe wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO, a 2019 został okrzyknięty w Turcji “Rokiem Göbeklitepe“. Tym samym, władze kraju dokładają starań, by zwrócić uwagę zagranicznych turystów na to niezwykle interesujące i ważne w dziejach ludzkości miejsce.

PRZECZYTAJ TAKŻE
Zielone migdały zwiastunem nadejścia wiosny w południowo-wschodniej Turcji
Czwartek 8709 Göbeklitepe   owiana tajemnicą najstarsza świątynia świata
Czwartek 8670 Göbeklitepe   owiana tajemnicą najstarsza świątynia świata
Czwartek 8661 Göbeklitepe   owiana tajemnicą najstarsza świątynia świata

Dojazd i zwiedzanie Göbeklitepe

Göbeklitepe leży w dzielnicy Örencik, zlokalizowanej 20 km od centrum urokliwego miasta Şanlıurfa. Planując odwiedziny stanowiska archeologicznego, warto zatrzymać się właśnie w tym mieście i przy okazji zwiedzić wiele interesujących miejsc w centrum. My zatrzymaliśmy się w hotelu Hilton Garden Inn Sanliurfa, którego lokalizacja, komfort i przepyszna turecka kuchnia zasługują na duże uznanie.

Najlepszym sposobem na dotarcie do Göbeklitepe jest wypożyczenie samochodu lub skorzystanie z komunikacji miejskiej. Trasę obsługuje bus nr 100 (łatwy do rozpoznania za sprawą napisu Şanlıurfa-Göbeklitepe), odjeżdżający z przystanku “Abide”. Koszt przejazdu to 5 TL w każdą stronę, a bilet należy zakupić u kierowcy. Autobus odjeżdża o godz. 10:00 oraz 12:00, a wraca o 16:00 i 18:00.

W okresie 15 kwietnia – 2 października miejsce można zwiedzać codziennie w godzinach 8:00 – 19:00. Między 3 października a 14 kwietnia stanowisko archeologiczne jest czynne w godzinach 8:00 – 17:00. W 2019 roku cena biletu dla jednej osoby wynosi 30 TL. Na obszarze muzeum kursują małe (i zwykle przepełnione) busy, które dowożą odwiedzających na wzgórze.

PRZECZYTAJ TAKŻE
Co warto zobaczyć w Midyat? Kamienna architektura i monastyr Mor Gabriel
Czwartek 8668 Göbeklitepe   owiana tajemnicą najstarsza świątynia świata
Czwartek 8660 Göbeklitepe   owiana tajemnicą najstarsza świątynia świata
polandde1 1 Göbeklitepe   owiana tajemnicą najstarsza świątynia świata

Dziękujemy Biuru Radcy ds. Kultury i Informacji Ambasady Turcji, które współorganizowało nasz pobyt w południowo-wschodniej Anatolii.

Autorka bloga

Cześć, jestem Aga! Miło mi gościć Cię na Styku Kultur - blogu podróżniczym o Turcji (i reszcie świata). Znajdziesz tu ponad 300 tekstów, które powstały w wyniku moich licznych podróży. Większość z nich poświęcona jest Turcji, która zajmuje w moim sercu miejsce szczególnie. Na Styku Kultur przeczytasz również o wielu innych europejskich i azjatyckich krajach. Rozgość się i czuj, jak u siebie! 🖤

Autor zdjęć

Cześć, jestem Marcin! Pisanie zostawiam Agnieszce, za to towarzyszę Jej razem z aparatem, uwieczniając na zdjęciach to, co oglądamy. Czasem profesjonalną lustrzanką, lub bezlusterkowcem z zestawem obiektywów, innym razem komórką. Poza tym zaciągam Agę do sklepów muzycznych i na festiwale, szukając podczas naszych wojaży dobrej muzyki.

1 komentarz
0

Dołącz do dyskusji

1 komentarz

Globtroterek 11/06/2019 - 07:27

Ekstra, nawet nie wiedzieliśmy o tylu rzeczach, o których tu piszesz. Super :)

Odpowiedz

Popularne artykuły:

MENU

Ta strona używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celu prawidłowego działania narzędzi analitycznych i społecznościowych. Zgoda Czytaj więcej

Close