Wśród gwaru współczesnego Stambułu, z dala od tłumów odwiedzających Hagia Sophię czy Błękitny Meczet, znajduje się miejsce szczególne dla polskiej historii i kultury. Muzeum Adama Mickiewicza w Stambule to nie tylko pamiątka po największym polskim poecie romantycznym, ale również świadectwo niezwykłych relacji polsko-tureckich oraz dramatycznych wydarzeń związanych z wojną krymską. Ukryte w jednej z mniej znanych części dzielnicy Beyoğlu muzeum pozwala spojrzeć na Mickiewicza nie jako na szkolnego wieszcza, lecz jako człowieka zaangażowanego politycznie, działacza emigracyjnego i organizatora polskich formacji wojskowych.
Adam Mickiewicz w Stambule – dlaczego przybył do Imperium Osmańskiego?
We wrześniu 1855 roku Adam Mickiewicz przybył do ówczesnego Konstantynopola z konkretną misją polityczną. Trwała wówczas wojna krymska, w której Imperium Osmańskie, Francja i Wielka Brytania walczyły przeciwko Rosji. Dla wielu polskich emigrantów konflikt ten stwarzał nadzieję na osłabienie caratu i odzyskanie niepodległości przez Polskę.
Głównym celem Mickiewicza było organizowanie polskich legionów mających walczyć przeciwko Rosji. Poeta aktywnie współpracował z Michałem Czajkowskim, znanym jako Sadyk Pasza, jedną z najbardziej niezwykłych postaci polskiej emigracji w Turcji. Utrzymywał także kontakty z Polakami służącymi w armii osmańskiej oraz przedstawicielami emigracyjnych środowisk politycznych.
W krótkim czasie wynajęty przez niego dom stał się miejscem spotkań polskiej emigracji. Bywali tu zarówno działacze polityczni, jak i intelektualiści zaangażowani w sprawę niepodległościową. Wśród odwiedzających znajdowali się między innymi Adam Czartoryski oraz historyk i pisarz T.T. Jeż.
Ostatni dom poety
W listopadzie 1855 roku Mickiewicz zamieszkał w niewielkim domu położonym w dzielnicy Beyoğlu. Warunki życia dalekie były od komfortowych. Wspomnienia współczesnych opisują jego pokój jako „pusty, ciemny i wilgotny”. Wyposażenie ograniczało się do kilku podstawowych mebli i prostego siennika.
Dziś trudno uwierzyć, że jeden z najwybitniejszych poetów europejskiego romantyzmu spędzał ostatnie tygodnie życia w tak skromnych warunkach. Jednocześnie doskonale oddają one realia emigracyjnej egzystencji wielu Polaków, którzy po kolejnych klęskach powstań narodowych szukali schronienia poza granicami kraju.
Moje książki
Tajemnicza śmierć Adama Mickiewicza
26 listopada 1855 roku Adam Mickiewicz zmarł nagle w wieku 56 lat. Najczęściej przyjmowaną przyczyną śmierci była cholera, którą miał zarazić się podczas odwiedzin chorych przebywających w namiotach w dzielnicy Kurtuluş.
Śmierć poety wywołała ogromne poruszenie zarówno wśród polskiej emigracji, jak i europejskich środowisk intelektualnych. Bezpośrednio po zgonie ciało Mickiewicza zostało złożone w piwnicy domu, w którym mieszkał. Spoczywało tam przez około miesiąc, zanim zostało przewiezione do Francji.
Dziś o tych wydarzeniach przypomina znajdujący się w podziemiach muzeum symboliczny grób, czyli cenotaf, nawiązujący do miejsca pierwotnego pochówku. Właściwe szczątki poety spoczywają obecnie na Wawelu, w narodowym panteonie Polski.
Historia Muzeum Adama Mickiewicza
Losy budynku są niemal tak interesujące jak historia samego poety. Oryginalny dom nie przetrwał do naszych czasów. Został zniszczony podczas wielkiego pożaru dzielnicy Pera w 1870 roku.
Jeszcze w tym samym roku działkę odkupił Józef Ratyński, który postanowił wznieść wierną rekonstrukcję domu Mickiewicza. Dzięki temu udało się zachować miejsce związane z ostatnimi tygodniami życia poety.
Muzeum otwarto oficjalnie w 1955 roku, dokładnie w setną rocznicę śmierci Mickiewicza. Powstanie placówki było efektem współpracy z Muzeum Literatury w Warszawie. Obecnie obiekt znajduje się pod administracją tureckiego Muzeum Sztuki Tureckiej i Islamskiej.
Co można zobaczyć w muzeum?
Choć muzeum nie należy do największych placówek tego typu w Stambule, jego zbiory mają wyjątkową wartość historyczną. Ekspozycja koncentruje się wokół życia i działalności poety oraz historii polskiej emigracji w Imperium Osmańskim.
Wśród najcenniejszych eksponatów znajdują się:
- rękopisy Adama Mickiewicza oraz związane z nim materiały literackie;
- historyczne dokumenty i archiwalia dotyczące jego działalności politycznej;
- fotografie i obrazy dokumentujące pobyt poety w Stambule;
- materiały poświęcone polskiej walce o niepodległość;
- dokumentacja związana z działalnością polskiej emigracji w Turcji;
- symboliczny grób Mickiewicza znajdujący się w podziemiach budynku.
Wnętrza zostały zaaranżowane tak, aby przybliżyć atmosferę połowy XIX wieku i przypomnieć warunki, w których poeta spędził ostatnie dni życia.
Yenişehir i Dolapdere – nieoczywiste oblicze Stambułu
Muzeum znajduje się w części miasta, która pozostaje poza głównym szlakiem turystycznym. Współczesne Yenişehir i sąsiadujące z nim Dolapdere tworzą obszar pełen kontrastów, ukazujący zupełnie inne oblicze Stambułu niż reprezentacyjne okolice Bosforu.
Dzielnica jest często określana jako miejsce, w którym spotkać można przedstawicieli nawet 77 narodów. Po Tarlabaşı należy do największych skupisk imigrantów w mieście. Mieszkają tu przybysze z różnych krajów Afryki i Azji, tworząc wyjątkowo zróżnicowaną społeczność.
Spacer po okolicy pozwala dostrzec charakterystyczne dla tej części miasta stare kamienice, wąskie ulice oraz strome podejścia. Brakuje tu dużych terenów zielonych, a krajobraz miejski tworzą przede wszystkim zwarte kwartały zabudowy mieszkalnej.
Jednocześnie właśnie tutaj znajduje się nowoczesne centrum sztuki współczesnej Arter, które wyróżnia się futurystyczną architekturą. W zestawieniu z otaczającą zabudową sprawia wrażenie zupełnie odmiennego świata – współczesnej wyspy kultury pośród historycznej i społecznie złożonej tkanki miejskiej.
Miejsce pełne kontrastów
Dolapdere i Yenişehir należą do tych części Stambułu, które wzbudzają skrajne opinie. Jedni mieszkańcy podkreślają lokalny charakter dzielnicy, poczucie wspólnoty i autentyczność, inni zwracają uwagę na problemy społeczne oraz incydenty kryminalne, które wpływają na jej reputację.
Z tego powodu obszar ten pozostaje stosunkowo słabo znany turystom. Dla osób zainteresowanych historią miasta, migracjami i codziennym życiem jego mieszkańców stanowi jednak fascynujący fragment współczesnego Stambułu, znacznie odbiegający od pocztówkowych wyobrażeń o metropolii nad Bosforem.
Mickiewicz i turecka kultura – nieoczekiwane związki
Historia obecności Mickiewicza w Turcji nie kończy się wraz z jego śmiercią. Twórczość poety nadal pojawia się w projektach kulturalnych realizowanych w Stambule.
Interesującym przykładem jest utwór „Renegat”, który w języku tureckim funkcjonuje pod tytułem „Mürted”.
Na podstawie tego dzieła zespół Teatr Ka przygotował widowisko wykorzystujące tradycyjną turecką formę teatru cieni Karagöz. Spektakl został zaprezentowany mieszkańcom dzielnicy Tarlabaşı w 2014 roku. Projekt miał przybliżyć lokalnej społeczności twórczość polskiego poety poprzez połączenie romantycznej literatury z jedną z najbardziej charakterystycznych tradycji tureckiej kultury ludowej. Dziś można go obejrzeć odwiedzając muzeum.
Dlaczego warto odwiedzić Muzeum Adama Mickiewicza w Stambule?
Dla polskiego turysty jest to jedno z najbardziej niezwykłych miejsc w całej Turcji, związanych z naszym krajem. Nie zachwyca rozmachem ani liczbą eksponatów, ale oferuje coś znacznie cenniejszego – możliwość zetknięcia się z autentyczną historią człowieka, którego nazwisko zna każdy Polak. Muzeum Adama Mickiewicza w Stambule pozwala spojrzeć na poetę przez pryzmat jego ostatniej misji politycznej, dramatycznej śmierci oraz wielowiekowych związków między Polską a Turcją. W połączeniu z wielokulturową atmosferą okolicznych dzielnic stanowi jeden z najbardziej nieoczywistych i poruszających polskich śladów poza granicami kraju.
