Pasaż Hazzopulo (spotykany także pod nazwami Hacopulo Pasajı, Danışman Geçidi lub Han Geçidi) należy do najbardziej charakterystycznych, choć wciąż stosunkowo mało znanych miejsc w dzielnicy Beyoğlu w Stambule. Ten XIX-wieczny kompleks handlowo-mieszkalny łączy dwie ważne ulice dzielnicy – İstiklal Caddesi oraz Meşrutiyet Caddesi – i od ponad 150 lat stanowi część miejskiego krajobrazu dawnej Pery, czyli europejskiej dzielnicy Stambułu.
Dla współczesnych turystów pasaż jest spokojnym dziedzińcem ukrytym za bramą jednej z najbardziej ruchliwych ulic miasta. Dla historyków Stambułu to natomiast miejsce związane z prasą, literaturą, muzyką i życiem intelektualnym późnego Imperium Osmańskiego.
Gdzie znajduje się pasaż Hazzopulo
Wejście do pasażu znajduje się bezpośrednio przy İstiklal Caddesi, jednej z głównych arterii turystycznych Stambułu. Druga brama prowadzi od strony ulicy Meşrutiyet, niedaleko słynnego Hotelu Pera Palace, natomiast trzecie wyjście prowadzi w stronę greckiego kościoła Panayia İsodion.
Takie połączenie kilku ulic było typowe dla stambulskich pasaży z XIX wieku. Tworzyły one półpubliczne przestrzenie handlowe, które skracały drogę między ulicami i jednocześnie przyciągały klientów do sklepów, warsztatów i kawiarni.
Historia pasażu Hazzopulo
Budowa pasażu rozpoczęła się w latach 50. XIX wieku, a oficjalne otwarcie nastąpiło 15 kwietnia 1871 roku. Powstał on w okresie dynamicznej modernizacji Stambułu, kiedy dzielnica Pera (dzisiejsze Beyoğlu) przekształcała się w kosmopolityczne centrum handlowe i kulturalne Imperium Osmańskiego.
Źródła historyczne nie są jednoznaczne co do fundatora pasażu. W literaturze pojawia się kilka nazwisk związanych z wpływowymi rodzinami greckimi działającymi w stambulskim środowisku bankowym i handlowym:
- M. Hacopulo – bogaty kupiec greckiego pochodzenia,
- Kiryako John Hacopulos – bankier i były burmistrz Wysp Książęcych,
- Yorgo Zarifi Hacopulo – finansista związany z elitami bankowymi Galaty.
Brak pełnej zgodności w źródłach sugeruje, że dokładna identyfikacja inwestora wymaga dalszej weryfikacji archiwalnej.
Po śmierci Eleni Kimpriti, córki fundatora, w 1956 roku, własność budynku została podzielona pomiędzy licznych spadkobierców. Doprowadziło to do wieloletnich sporów prawnych. W rezultacie od 2010 roku zarządzanie pasażem powierzono kayyumowi, czyli kuratorowi wyznaczonemu przez sąd – rozwiązaniu stosowanemu w Turcji w przypadku nieruchomości objętych sporami własnościowymi.
Architektura i układ pasażu
Pasaż Hazzopulo jest przykładem XIX-wiecznej architektury miejskiej inspirowanej europejskimi wzorcami. Jego stylistyka łączy elementy neoklasycyzmu oraz neorenesansu, typowe dla zabudowy powstającej w kosmopolitycznej Perze.
Kompleks składa się z trzech głównych budynków o konstrukcji murowanej, które mają od dwóch do pięciu kondygnacji. Od strony İstiklal Caddesi prowadzi reprezentacyjne wejście z szeregiem sklepień krzyżowych – jest ich sześć w ciągu prowadzącym na dziedziniec. Od strony Meşrutiyet Caddesi przejście tworzą trzy sklepienia.
Centralnym elementem założenia jest otwarty dziedziniec w kształcie litery „T”, wokół którego rozmieszczone są lokale usługowe, warsztaty i niewielkie sklepy.
Jednym z najbardziej charakterystycznych detali jest posadzka z kamieni Podima. Są to czarno-białe kamienie rzeczne układane w geometryczne wzory. Materiał ten pochodził z miejscowości Yalıköy w regionie Çatalca (dawniej Podima) i był popularnym elementem dekoracyjnym w ogrodach i dziedzińcach Stambułu do połowy XX wieku.
Pasaż jako centrum życia intelektualnego
W drugiej połowie XIX wieku pasaż Hazzopulo był ważnym miejscem spotkań środowisk literackich i politycznych.
W lokalu oznaczonym numerem 13 działała drukarnia, w której wydawano gazetę „İbret” – jedno z najważniejszych pism reformistycznych epoki. Z gazetą związani byli dwaj znani pisarze osmańscy: Namık Kemal oraz Ahmed Midhat Efendi.
W 1873 roku obaj zostali aresztowani po wystawieniu patriotycznej sztuki „Vatan yahut Silistre” („Ojczyzna albo Silistra”), uznanej przez władze za zbyt polityczną. Wydarzenie to stało się jednym z symbolicznych momentów w historii osmańskiej prasy i ruchu reform.
Po tym okresie pasaż stał się miejscem spotkań środowiska Młodoturków (Jöntürkler) – intelektualistów i działaczy politycznych, którzy w późniejszych latach odegrali istotną rolę w przemianach politycznych Imperium Osmańskiego.
Muzyka, teatr i kultura
Pod koniec XIX wieku pasaż pełnił również funkcję centrum muzycznego.
Działał tu sklep Adam Musiki Mağazası, którego piętro wykorzystywano jako salę koncertową. Z miejscem tym związany był m.in. Dikran Çuhacıyan, jeden z pionierów opery w Imperium Osmańskim, który prowadził tu szkołę operową.
W późniejszym okresie w tej samej przestrzeni działała orkiestra kameralna, a około 1890 roku artysta znany jako Zoli przekształcił salę w niewielki teatr.
Znane postacie związane z pasażem
Pasaż pojawia się także w biografiach kilku znanych postaci związanych ze Stambułem.
Ojciec legendarnego fotografa Ara Gülera, Dacat Güler, prowadził tutaj aptekę pod numerem 38. Sam Ara Güler wielokrotnie fotografował pasaż w latach 50., dokumentując jego codzienne życie.
Bywalcem tutejszych lokali był również poeta Ahmet Haşim, który odwiedzał znajdującą się tu lokantę perską (Acem lokantası) oraz kawiarnię na dziedzińcu.
Jedną z najbardziej rozpoznawalnych współczesnych postaci pasażu jest Madam Katia (Katia Kiracı), właścicielka sklepu z kapeluszami, kontynuująca rodzinną tradycję rzemieślniczą od kilku dekad.
Dawne centrum mody Stambułu
W XIX i na początku XX wieku pasaż Hazzopulo był także miejscem działalności wielu krawców, modystek i szewców. Wśród nich znajdowali się rzemieślnicy obsługujący kosmopolityczną elitę Pery – dyplomatów, bankierów i kupców.
Zakłady takie jak Foskolo czy Armao specjalizowały się w szyciu ubrań na zamówienie, co sprawiało, że pasaż uchodził za jedno z ważniejszych miejsc związanych z modą w tej części miasta.
Zmiany nazwy pasażu
Po zamachu stanu w 1980 roku władze uznały nazwę Hacopulo za niewłaściwą w kontekście polityki nazewnictwa miejskiego. Oficjalnie zmieniono ją najpierw na Danışman Geçidi, a później na Han Geçidi.
W praktyce jednak mieszkańcy Stambułu oraz przewodniki turystyczne nadal używają historycznej nazwy Hazzopulo / Hacopulo Pasajı.
Pasaż Hazzopulo dziś
Obecnie pasaż jest niewielką, kameralną przestrzenią ukrytą w samym centrum turystycznego Beyoğlu. Na dziedzińcu działają kawiarnie, małe sklepy z biżuterią, antykwariaty oraz znacznie mniej estetyczne stragany z ubraniami i pamiątkami.
Szczególną popularnością cieszą się stoliki ustawione na dziedzińcu, gdzie można napić się tureckiej kawy lub herbaty – często w otoczeniu mieszkańców dzielnicy, artystów i studentów.
W porównaniu z zatłoczoną İstiklal Caddesi pasaż oferuje zupełnie inną atmosferę: spokojną, niemal ukrytą przed masową turystyką.
Dlaczego warto odwiedzić pasaż Hazzopulo
Dla osób zwiedzających Stambuł pasaż jest przykładem historycznych przejść handlowych Pery, które powstawały w XIX wieku na wzór europejskich galerii.
Jednocześnie jest to miejsce, w którym można zobaczyć mniej oczywiste oblicze miasta – przestrzeń łączącą historię osmańskiej prasy, kulturę muzyczną oraz codzienne życie mieszkańców Beyoğlu.
FAQ – Pasaż Hazzopulo w Stambule
Gdzie znajduje się pasaż Hazzopulo?
Pasaż znajduje się w dzielnicy Beyoğlu w Stambule. Główne wejście prowadzi z İstiklal Caddesi, a drugie z ulicy Meşrutiyet.
Kiedy powstał pasaż Hazzopulo?
Budowę rozpoczęto w latach 50. XIX wieku, a oficjalne otwarcie nastąpiło 15 kwietnia 1871 roku.
Skąd pochodzi nazwa pasażu?
Najprawdopodobniej od nazwiska jednego z fundatorów – greckiego kupca lub bankiera o nazwisku Hacopulo. Źródła nie są w tej kwestii w pełni zgodne.
Czy pasaż jest dostępny dla turystów?
Tak. Pasaż jest ogólnodostępny i można swobodnie przejść nim między ulicami İstiklal i Meşrutiyet.
Co można zobaczyć w pasażu dziś?
Znajdują się tam małe kawiarnie, warsztaty rzemieślnicze, sklepy z biżuterią i antykwariaty. Dziedziniec jest popularnym miejscem odpoczynku w trakcie spaceru po Beyoğlu.
