9.5 C
Istanbul
Strona główna Książki "Początki Państw. Turcja" - Jerzy Siemisław Łątka - recenzja książki +...

“Początki Państw. Turcja” – Jerzy Siemisław Łątka – recenzja książki + KONKURS dla czytelników Styku Kultur

-

- Reklama -

Republika Turcji, jako państwo jest krajem młodym, który w roku 2023 obchodzić będzie swoje setne urodziny. Ale Turcja oczywiście nie wzięła się znikąd – proces formowania się nowoczesnego państwa możemy prześledzić dzięki książce o stosownym tytule „Turcja” autorstwa znanego orientalisty i pisarza, twórcy wielu dzieł, opowiadających historię tego kraju oraz osób, zaangażowanych w jego budowę, Jerzego S. Łątki. Książka ukazała się w serii „Początki państw”, wydawanej przez Wydawnictwo Poznańskie.

Historia, przedstawiona na jej kartach zaczyna się w II połowie XIII wieku. Autor przeprowadza nas przez czasy świetności Imperium Osmańskiego, jednocześnie sygnalizując problemy, z którymi zmagał się ten ogromny i różnorodny kraj. Owe problemy zaczynają gęstnieć, w rezultacie w XVIII wieku, niemal doprowadzając do rozbiorów Imperium. Ostatecznie jednak kraje, zainteresowane jego upadkiem, czyli Rosja i Austria przenoszą swoją uwagę, za sprawą politycznych zabiegów króla Prus Fryderyka II na Polskę i wspólnie dokonują pierwszego jej rozbioru.

- Reklama -

Polska i Polacy wielokrotnie goszczą na kartach książki. Autor przedstawia histore kilku polskich XIX wiecznych uchodźców – konwertytów, m.in. Lehli Hajreddina (Karola Karskiego) oraz Mustafy Dżelaleddina (Konstantego Borzęckiego), autora książki “Les Turcs anciens et modernes”, z której korzystał między innymi Mustafa Kemal. Stawia też pod wątpliwość legendę o nieuznaniu przez Wielką Portę rozbiorów Polski, twierdząc że została ona wykreowana w XIX wieku przez Europejczyków. Zaznacza, że Imperium było już zbyt słabe, aby odgrywać znaczącą rolę na europejskiej scenie politycznej, więc nie mogło w znaczący sposób zaprotestować przeciw rozbiorom Lechistanu. Niemniej wyraźnie podkresla, że wielu osmańskich polityków sympatyzowało z Polakami oraz że nasi rodacy byli cenieni, zarówno jako żołnierze, jak i myśliciele.

Narracja książki przyspiesza pod koniec XIX wieku. Jerzy S. Łątka analizuje ówczesne ruchy polityczne, działania kolejnych padyszachów, regionalne konflikty oraz wejście Imperium do Wielkiej Wojny (I Wojny Światowej) po stronie Niemiec. Porażka kraju oznaczała oderwanie od niego części terytoriów, ale bynajmniej nie zahamowała walk. Dopiero finał wojny turecko-greckiej doprowadził do podpisania pokoju w Lozannie, 24 lipca 1923 roku i zakończył krwawy konflikt. Jednocześnie, obok narracji militarnej autor pokazuje działania polityczne, skupiając się przede wszystkim na dążeniu Mustafy Kemala do przekształcenia upadającego Imperium w nowoczesną Republikę. Owe dążenia zakończyły się sukcesem, niemniej książka kończy się gorzko, pytając o przyszłość zdobyczy kemalizmu i samej republiki.

- Reklama -

“Turcję” uzupełniają ciekawe zdjęcia i mapy oraz słownik terminów orientalnych, który ułatwi czytelnikom, niezaznajomionym z tematyką poruszanie się po tekście. Choć książka jest dedykowana również tym, którzy z Turcją są za pan brat, ale chcą lepiej zrozumieć jego trudną i niekiedy mocno zagmatwaną historię, oraz obecne przemiany, toczące się nad Bosforem.

Publikację “Początki Państw. Turcja” można zakupić m.in. na oficjalnej stronie Wydawnictwa Poznańskiego (TUTAJ).

KONKURS!

Uwaga! Mam dla Was konkurs, w którym do wygrania są egzemplarze książki “Początki Państw. Turcja”, ufundowane przez Wydawnictwo Poznańskie. Aby wziąć udział w inicjatywie, wystarczy odpowiedzieć w komentarzu pod tym artykułem na pytanie konkursowe. Dwie najbardziej kreatywne odpowiedzi zgarną nagrodę! :) Konkurs potrwa do 25 marca 2021, do godz. 12:00.

PYTANIE KONKURSOWE: JAKI jest twój ulubiony okres w historii turcji i dlaczego?

Regulamin Konkursu “Początki Państw. Turcja”

  1. Organizatorką konkursu jest Agnieszka Maury, autora bloga www.stykkultur.pl.
  2. Nagrodami w konkursie są 2 nowe egzemplarze książki “Początki Państw. Turcja“, ufundowane przez Wydawnictwo Poznańskie.
  3. Konkurs trwa od 22 marca 2021 do 25 marca 2021, godz. 12:00. Odpowiedzi udzielone po zakończeniu konkursu nie będą brane pod uwagę.
  4. Warunkiem uczestnictwa w konkursie jest dodanie autorskiego komentarza pod artykułem konkursowym, zawierającego odpowiedź na pytanie konkursowe.
  5. Uczestnikiem konkursu może być każda osoba dorosła, posiadająca adres korespondencyjny na terenie Polski.
  6. Zwycięzcami zostanie dziesięć osób, których odpowiedzi na pytanie konkursowe zostaną uznane przez organizatorkę konkursu za najciekawsze i najbardziej kreatywne.
  7. Wyniki konkursu zostaną opublikowane w formie komentarza autorki bloga, pod artykułem konkursowym, w ciągu 1 dnia od zakończenia konkursu.
  8. Po ogłoszeniu wyników, zwycięzcy zostaną poproszeni o przesłanie pełnych danych adresowych do wysyłki nagrody na adres agnieszka@stykkultur.pl.
  9. Nagrody zostaną wysłane pod wskazane adresy bezpośrednio przez Wydawnictwo Poznańskie
  10. Organizatorka nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne zgubienie, uszkodzenie lub zniszczenie przesyłek.
  11. Nadesłane dane osobowe uczestników będą przetwarzane przez organizatorkę wyłącznie w celu realizacji konkursu oraz wysyłki nagród. Dane będą chronione zgodnie z Ustawą o Ochronie Danych Osobowych (Dz. U. Nr 133/97, poz. 883). Uczestnikom konkursu przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych oraz ich poprawiania.
  12. Po wysyłce nagród wiadomości zawierające dane osobowe użytkownika zostaną trwale usunięte.
  13. Konkurs nie podlega przepisom Ustawy z dnia 29 lipca 1992 roku o grach i zakładach wzajemnych (Dz. U. z 2004 roku Nr4, poz. 27 z późn. zm.).
  14. Jako Organizatorka zastrzegam sobie prawo wprowadzenia zmian w regulaminie w trakcie trwania konkursu.
Autor zdjęć

Cześć, jestem Marcin! W trakcie naszych podróży towarzyszę Agnieszce razem z aparatem, uwieczniając na zdjęciach to, co oglądamy. Zazwyczaj profesjonalną lustrzanką lub bezlusterkowcem z zestawem obiektywów, a czasami po prostu z komórką. Poza tym zaciągam Agę do sklepów muzycznych i na festiwale, szukając podczas naszych wojaży dobrej muzyki. Zajrzyj na moją stronę oraz profile na Facebooku i Instagramie, by dowiedzieć się więcej.

- Advertisement -

  1. Drodzy, konkurs dobiegł końca – bardzo dziękuję wszystkim za udział w zabawie! 🇹🇷 Miło mi poinformować, że egzemplarz książki “Początki Państw. Turcja” trafia do Anny M i Marcina! Laureatów proszę kontakt mailowy (agnieszka@stykkultur.pl) i przesłanie danych do wysyłki nagród. :)

  2. Najbardziej interesującym dla mnie okresem w historii Turcji jest pierwsza połowa XX wieku, a konkretniej – okres powstania oraz pierwszych lat Republiki Turcji oraz rządów jej założyciela – bliskiego każdemu tureckiemu sercu Ojca Narodu – Mustafy Kemala Atatürka.

    Ten okres w dziejach Turcji fascynuje mnie przede wszystkim ze względu na swój przełomowy charakter – wówczas to, w samym sercu Imperium Osmańskiego prężnie rozwijało się zjawisko tureckiego nacjonalizmu oraz kształtowała się turecka świadomość narodowa, która pociągnęła za sobą potrzebę utworzenia własnego państwa.

    Tak też się stało – w roku 1923 na ruinach chylącego się ku upadkowi, rządzącego wcześniej przez ponad 6 wieków Imperium powstała demokratyczna Republika Turcji. Jej charyzmatyczny założyciel oraz zdecydowanie turecki bohater narodowy nr 1 – Mustafa Kemal Atatürk – mianował się pierwszym prezydentem nowego państwa i rozpoczął erę radykalnych przemian społecznych zwanych „rewolucją kemalistowską”.

    Ojciec Turków za punkt honoru wziął sobie przede wszystkim to, aby Turcja szła z duchem czasu – położył więc nacisk na modernizację kraju, a przede wszystkim na sekularyzację czyli rozdział państwa od religii, który jego zdaniem był konieczny do tego aby upodobnić się do nowoczesnych, zachodnich państw europejskich. „Nowa” Turcja stała się więc państwem świeckim (żeby nie powiedzieć „laickim” 😊 ), co pociągnęło za sobą kolejne zmiany. Zastąpienie religijnego prawa – szariatu – zachodnimi kodeksami, wprowadzenie ślubu cywilnego oraz nazwisk, a także przedstawienie Turkom europejskiego ubioru (który miał uosabiać często widoczny na głowie ojca narodu kapelusz – szyk zachodniej mody i symbol nowoczesności 😊 była to tzw. “rewolucja kapeluszowa”) to tylko niektóre z licznych zmian.

    Atatürk zrobił jednak przede wszystkim ogromny ukłon w stronę kobiet i zasłynął nie tylko jako ten, który “ściągnął zasłony z twarzy Turczynek”, ale także ten, który umocnił ich pozycję społeczną oraz zawodową. To właśnie za jego sprawą Turczynki, już w latach 30stych, jako jedne z pierwszych obywatelek Europy, dostały pełne prawa wyborcze. W obecnej, ciężkiej sytuacji kobiet Turcji, wiele tureckich celebrytek wyraża swój bunt cytując ojca narodu na mediach społecznościowych, a zwłaszcza jego znamiennie słowa, że społeczeństwo, które pozostawia kobiety w tyle, jest społeczeństwem zacofanym. Sam Mustafa Kemal kładł duży nacisk na rozwój i edukację swoich adoptowanych córek – jedna z nich Sabiha Gökçen – zasłynęła jako pierwsza w Turcji kobieta-pilot. (Na jej cześć zostało zresztą nazwane jedno z lotnisk w Stambule).

    Moim zdaniem ogromny podziw zasługuje wprowadzona przez Atatürka reforma językowa – chcąc odciąć się od muzułmańskiej przeszłości Mustafa Kemal postanowił zastąpić używane dotąd pismo arabskie alfabetem łacińskim (jego zdaniem arabski alfabet był przystosowany i nie wyrażał tureckiego języka) oraz oczyścić język turecki z arabskich i perskich naleciałości. W tym celu powołał komisję specjalistów, którzy intensywnie pracowali nad tym zadaniem tak, aby przedstawić społeczeństwu nowy alfabet oraz nowy, ulepszony język. Warto wspomnieć, że choć projekt o takiej skali powinien być opracowywany kilka lat, dzięki naciskom Mustafy, opracowanie go zajęło… trzy miesiące! Jest to naprawdę godne podziwu, wziąwszy również pod uwagę duże osobiste zaangażowanie ojca narodu, który sam jeździł po szkołach i uczył dzieci nowo powstałego alfabetu. (czego dowodem jest często przedstawiana w kiążkach dotyczących Atatürka i uwielbiana przez Turków fotografia, gdzie ojciec narodu stoi przy tablicy i cierpliwie wykłada młodym Turkom zasady nowej pisowni :) stąd też mój ulubiony pomnik Mustafy Kemala z dziećmi w stambulskiej dzielnicy Kadıköy :) )

    Nie da się ukryć, że rządy Mustafy Kemala były rządami twardej ręki – historia zresztą nie tylko na tym przykładzie pokazała, że tak radykalne zmiany wymagały niejednokrotnie równie radykalnych rozwiązań. Oczywiście – bezkompromisowość ojca Turków i jego skrajne podejście do sekularyzacji kraju niejednokrotnie budzą kontrowersje. Przykłądem tego jest zasada jego nurtu “laiklik” (jedna z tzw. “sześciu strzał” kemalizmu), która zakładała nie tyle rozdział religii od państwa, co zakaz “obnoszenia się” z symbolami religijnymi. To spowodowało, że przez wiele lat bardziej religijni obywatele – cierpieli z powodu dyskryminacji, co moim zdaniem kłóci się z ideą demokratycznego państwa (dla przykładu – do nie tak nieco bardziej konserwatywni muzułmannie “pod górkę”, a kobiety noszące hidżab nie mogły podejmować studiów wyższych czy pracy w instytucjach państwowych). Swego rodzaju “moda” na całkowite odcięcie się od osmańskiej przeszłości była o tyle przykra, że mimo że w ostatnich latach Imperium Osmańskie było wykorzystywane przez zachodnie mocarstwa i nazywane złośliwie “chorym człowiekiem Europy”, nie należy negować jego osiągnięć oraz wkładu w kulturę i naukę – wystarczy podać jako przykład rządy znamienitych sułtanów takich jak chociażby znany wszystkim Sulejman Wspaniały :)

    To wszystko nie zmienia jednak faktu, że Atatük jest ojcem Nowej Turcji, w której trudno nie natknąć się na portret czy pomnik Mustafy Kemala :) Okres przemian, nowa era; popijający rakı Atatürk otoczony dżentelmenami paradującymi w garniturach i kapeluszach oraz uśmiechniętymi, dystyngowanymi damami, widnieją często na historycznych zdjęciach i czarno-białych filmach z tego okresu, który – choć jak wcześniej wspomniałam nie był tak idealny jak wielu stara się to przedstawiać – był z pewnością przełomowy i fascynujący. W końcu “jak szczęśliwy jestem mogąc powiedzieć, że jestem Turkiem” (“Ne mutlu Türküm diyene”) to chyba najczęściej przytaczane dziś słowa ojca narodu, które nie tylko oddają tureckie przywiązanie do kraju, ale oddają doskonale poczucie dumy narodowej :). I choć idee Atatürka są niestety “zakrzywiane” przez obecny rząd, takiej spuścizny nie sposób zignorować :)

  3. Niestety raczej nie będę zbyt oryginalna, gdy stwierdzę, że tym okresem są czasy Imperium Osmańskiego. Twarde rządy kolejnych sułtanów mocno wpisały się na karty historii. Choć osmańskie podoboje wiązały się ze zmianą przez ludność religii, wprowadziły też zmiany na lepsze. Wtedy Turcja na nowo odżywała, choć nie stała się już nigdy taką potęgą, jaką była, gdy na jej terenach istniał “drugi Rzym” . Panowanie osmańskich władców zwiększyło terytorium państwa Zarazem rozwijała się kultura i sztuka, jak i poziom życia. Wybrałam ten okres, bo jestem zafascynowana tym, jakie architektoniczne perełki powstały wtedy w Stambule. Wystarczy wspomnień o Błękitnym meczecie, meczecie Sulejmana Wspaniałego, pałacu Topkapı, czy meczecie Rüstema Paszy. Ciekawe w tamtych czasach było przenikanie się kultury wschodu do Europy. Przykładami może być: zwiększenie znajomość języka tureckiego, czy arabskiego (m.in. u polskiej szlachty), wzorowanie się na tureckich przysmakach (strudel znany do dziś na Węgrzech, czy w Austrii robiony z ciasta filo), czy rozpowszechnienie papryki, pierwotnie nazywanej na Węgrzech tureckim pieprzem. Imperium osmańskie w tamtym okresie było postrzegana w Europie jako kraj egzotyczny i odmienny, a zarazem fascynowano się nim.

  4. Historia Turcji jest jak wielobarwna mozaika, wobec czego chyba trudno znaleźć okres jej dziejów, który by nas w mniejszym, czy większym stopniu nie zainteresował. Dla mnie osobiście, spojrzenie na ulubiony fragment jej historii przełomu XIX i XX w. rozpoczęło się od pewnej obserwacji, poczynionej wiele lat temu, kiedy pierwszy raz stanęłam na tureckiej ziemi. Niczym migający neon, moją uwagę zwróciła niespotykana fascynacja Turków osobą twórcy nowoczesnego państwa tureckiego. Mowa oczywiście o Mustafie Kemalu (to imiona, gdyż w dawnej Turcji nie noszono nazwisk, najwyżej przydomki)zwanym później (od 1935 r. Ustawa o obowiązku przybierania nazwisk)Atatürk’iem – ojcem Turków. Pod koniec XIX wieku imperium osmańskie było już mitem, a kraj pogrążał się w chaosie, szalała wielka inflacja oraz widoczne były wpływy mocarstw zachodnich. Bardzo interesujący wydaje mi się właśnie okres całkowitego przeobrażania społeczeństwa tureckiego i wszelkie wielopłaszczyznowe działania oparte na przemyślanej strategii Wodza, który przyszłe losy kraju postanowił oprzeć na konsekwentnie realizowanym programie zwanym kemalizmem. Przypisywane Atatürk’owi stwierdzenie, że „Poszukiwanie przewodnika innego niż nauka oznacza beztroskę, ignorancję i herezję” przybliżają jego intencje w budowie nowego ładu. Poza tym i przede wszystkim ideą wizji państwa było też społeczeństwo oparte na więziach, żyjące bez konfliktów, a swoistym tego scementowaniem miał być nacjonalizm, ale bez zabarwień o charakterze dyskryminującym mniejszości etniczne, czy religijne. Reformy przeprowadzone w 20. i 30. XX w. robią wielkie wrażenie i jestem przekonana, że książka ,,Początki państw. Turcja” autorstwa J.S. Łątka dostarczyć może rozległej wiedzy na ten istotny okres w dziejach Turcji.
    Jak wielkim kultem Turcy otaczają swojego pierwszego premiera i pierwszego prezydenta symbolizują jego podobizny na banknotach, monetach, flagach, w urzędach, restauracjach, sklepach, na ulicach czy prywatnych domach. O monopolu na pomniki i braku orderów (na nie zasługuje wyłącznie Mustafa Kemal)nie wspominając. Dla nas czymś humorystycznym może być na przykład zachowanie głównej bohaterki filmu Çınar Ağacı, jakich w Turcji pewnie wiele. Celile Toyon – emerytowana nauczycielka, każdy dzień zaczyna kierując słowa „günaydın Paşa”do pokaźnych rozmiarów zdjęcia Atatürka w ramce, umieszczonego pośród domowych kwiatów i zaczynając z nim codzienną „rozmowę”. Zdjęcie to oczywiście przy każdej przeprowadzce zawsze zabiera ze sobą, jak najcenniejszą rodzinną pamiątkę. Dla Turków to zupełnie naturalne. Mustafa Kemal ucieleśnia i symbolizuje bowiem osiągnięcia nowoczesnego państwa tureckiego, co stale toruje drogę do dalszego rozwoju i miejsca Turcji pośród innych krajów, być może także państw UE, do której o akcesję Turcja aspiruje od 1987 roku…Z pewnością konsekwencje kemalizmu dzieją się na naszych oczach

  5. Mogłabym napisać, że moim ulubionym okresem w dziejach Turcji są czasy panowania Sulejmana Wspaniałego, bo właśnie o nich wiem najwięcej, ale… wskażę jednak przełom XIX i XX wieku, kiedy Imperium Osmańskie chyliło się ku upadkowi, władzę przejmował charyzmatyczny Mustafa Kemal, a Grecja rozpoczęła wojnę z Turcją. W te czasy chciałabym się zagłębić. Jestem miłośniczką tureckiej kultury, a przede wszystkim historii. Nie ukrywam, że tę fascynację zapoczątkowały seriale: “Wspaniałe Stulecie”, ” Zakazana Miłość”, “Imperium Miłości”, ale to książki, najczęściej powieści historyczne i literatura faktu, są moją pasją. Nowa pozycja Jerzego Łątki świetnie wyglądałaby, po przeczytaniu rzecz jasna, w mojej biblioteczce obok “Tajemnic haremów” :)

  6. Najbardziej lubię i interesuję się okresem który przypada na czas panowania Murada IV, jest to 17. Sułtan Imperium Osmańskiego i 13. po zdobyciu Konstantynopola. Rządził w bardzo ciężkich czasach, odziedziczył państwo, które nie było już tak silne jak to za Sulejmana, a mimo to udało mu się zdobyć Bagdad i Erewań. Mimo przeciwności zewnętrznych, walczył też z pałacowymi intrygami swojej matki (Kosem), babki (Safiye) i żony jego dziadka, Mehmeda III (Halime). Polubiłem ten okres ze względu na siłę i nieugiętość Murada, którego losy zostały przedstawione w filmie Wspaniałe Stulecie – Sułtanka Kosem, a także za to że czas ten był nacechowany mnóstwem intryg, gry pałacowej i ciągłym napięciem związanym z walką o tron.

  7. Chyba nie będę zbyt oryginalny w tym temacie i odpowiem, że mój ulubiony okres w historii Turcji j jest datowany na znane wszystkim ze Wspaniałego stulecia XVI i XVII wiek ;) Były to czasy niezwykle ciekawe ze względu na sposób kształtowania linii dynastycznej rodu Osmanów – liczne intrygi, bratobójcze walki i kobiety pociągające za sznurki władzy zza bramy haremu, które stały się inspiracją dla wielu twórców i do dzisiaj rozpalają ciekawość nie tylko pasjonatów historii ;)

  8. Najbardziej lubię okres panowania Sulejmana Wspaniałego. Historia jego podbojów innych krajów rozkwit potęgi cesarstwa osmańskiego. Sulejman dzieki swojej potędze i wiedzy rozwinął wspaniały kraj. Za jego czasów imperium było potęgą, z którą liczył się cały świat.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

Istanbul
bezchmurnie
9.5 ° C
10 °
9 °
76 %
3.1kmh
0 %
pon
10 °
wt
15 °
śr
17 °
czw
14 °
pt
13 °

Najnowsze:

Chrześcijaństwo w Turcji: 5 miejsc, które warto odwiedzić

Choć 98% ludności Turcji wyznaje islam, ślady obecności chrześcijaństwa na obszarze kraju widać w wielu miejscach. Ziemie obecnie należące...

Turcy przygotowują się do Ramadanu. W Kayseri hitem pastırma pozłacana jadalnym złotem

Już 13 kwietnia rozpocznie się Ramadan (w Turcji znany jako Ramazan), tradycyjny 30-dniowy post, w trakcie którego muzułmanie na...

Turecki duet ojciec-syn stworzył mikrotonalną gitarę z klocków Lego

Lubisz orientalne brzmienie tureckiej bağlamy? Sprawdź, jak znakomicie brzmi mikrotonalna gitara z klocków Lego, będąca pomysłem Tolgahana Çoğulu oraz...

Obostrzenia w Turcji & zasady powrotu do Polski [KWIECIEŃ 2021]

Planujesz podróż do Turcji w kwietniu lub maju 2021? Poniżej znajdziesz podsumowanie aktualnych oraz zapowiadanych obostrzeń. Do 30 marca...
Close