W 1875 roku w Stambule (ówczesnym Konstantynopolu) zakończono prace nad budową kolejki „Tünel”, będącej drugą podziemną koleją w Europie, tuż po otwartym w 1863 roku metrze w Londynie. Powstanie tej linii było jednym z największych osiągnięć inżynieryjnych XIX wieku. Zabytkowa winda do dziś kursuje między popularnymi dzielnicami Karaköy i Beyoğlu, leżącymi na północnym brzegu Złotego Rogu.
A wszystko zaczęło się od podróży do Konstantynopola, jaką w 1867 roku odbył francuski inżynier Eugene-Henri Gavand. Podczas tej wizyty, Gavand zauważył, że pomiędzy dwoma największymi dzielnicami miasta – Galata i Pera (Karaköy i Beyoğlu), zlokalizowanymi w europejskiej części dzisiejszego Stambułu, panuje duże natężenie ruchu pieszych. Leżąca nad Bosforem Karaköy stanowiła wówczas finansowe centrum miasta, w którym mieściła się giełda papierów wartościowych, wraz z licznymi bankami oraz urzędami. W Beyoğlu z kolei, z czego okolica słynie do dziś, zlokalizowanych było wiele hoteli, restauracji, miejsc rozrywki, a także ambasad oraz prywatnych mieszkań.
Francuski inżynier ustalił, że każdego dnia pomiędzy tymi dwoma strategicznymi miejscami kursuje około 40 tys. osób. W tamtym czasie nie mieli oni innego wyjścia, jak tylko pokonywać pieszo strome zbocze, prowadzące w kierunku Wieży Galata (współcześnie to nadal bardzo popularna trasa, pełna kolorowych schodów i urokliwych knajpek). W trakcie swoich obserwacji, Gavand doszedł do wniosku, że podziemne połączenie kolejowe typu winda znacząco ułatwiłoby poruszanie się między dwoma popularnymi punktami w mieście. I szybko zabrał się do pracy!
Henri Gavand dołożył wielu starań, by móc rozpocząć realizację tego innowacyjnego projektu, zapoczątkowującego rozwój metra w Stambule. W 1870 roku inżynier wrócił do Francji, by pozyskać w ojczyźnie niezbędne środki finansowe do rozpoczęcia prac, a następnie zarejestrował własną firmę. Niestety, w tym samym roku wybuchła wojna francusko-pruska, wskutek której Niemcy zajęli Paryż. W zaistniałych okolicznościach, wszelkie transakcje finansowe we Francji zostały wstrzymane.
W 1871 roku pojawił się kolejny problem – zmarł wielki wezyr Ali Pasza, który był jednym z największych entuzjastów projektu budowy kolejki w Imperium Osmańskim. Jego następca podchodził do pomysłu bardziej sceptycznie, jednak ostatecznie w 1872 roku inżynier z Francji otrzymał zielone światło na rozpoczęcie prac nad “Tünelem”.
Mimo rozlicznych przeszkód, 17 stycznia 1875 roku miało miejsce oficjalne otwarcie podziemnej linii „Tünel”, liczącej 555 metrów.
Niestety, w międzyczasie angielska firma będąca fundatorem oraz partnerem projektu zadecydowała zgarnąć wszystkie wpływy dla siebie, zmuszając Gavanda do wycofania się z przedsięwzięcia. Finalnie, francuskiego pomysłodawcy stambulskiej kolejki, który latami z pasją walczył o ten projekt, zabrakło na ceremonii otwarcia.
Wagony kolejki
Oryginalny tabor Tünel składał się z dwóch drewnianych składów dwuwagonowych. Jeden z wagonów był zarezerwowany dla pasażerów, z oddzielnymi przedziałami dla kobiet i mężczyzn, a drugi służył to transportu towarów oraz zwierząt. Siłę napędową ówczesnej windy zapewniały silniki parowe.
W 1971 roku drewniane wagony zastąpiono dwoma zelektryfikowanymi składami stalowymi, poruszającymi się po torach na oponach pneumatycznych.
Obejrzyj krótką relację z naszej przejażdżki kolejką Tünel:
Tünel współcześnie
Konstrukcja kolejki „Tünel” zaliczana jest do największych osiągnięć inżynieryjnych XIX wieku. Choć współcześnie winda nie jest już tak istotna dla ruchu w centrum Stambułu, z uwagi na rozwiniętą sieć linii metra, tramwajów oraz autobusów, zabytkowa kolejka nadal stanowi istotną część miejskiej sieci transportowej.
W latach 1968 – 1971 Tünel pozostawał nieczynny, z uwagi na trwające prace remontowe. W 2007 roku kolejka przeszła kolejny ważny etap renowacji, dotyczący odporności konstrukcji na potencjalne trzęsienia ziemi, które stanowią bardzo realne zagrożenie w Stambule.
Lokalizacja oraz ceny biletów
Zabytkowa kolejka Tünel kursuje pomiędzy dwoma stacjami:
- dolna stacja Karaköy jest położona na rogu ulic Tersane oraz oraz Teğmen Hüseyin Sofu,
- górna stacja Beyoğlu jest zlokalizowana na południowym krańcu alei Istikal, na parterze budynku noszącego nazwę Metrohan, w którym mieszczą się obecnie jednostki administracyjne İETT (İstanbul Electric Tram and Tünel Company). Górna stacja jest położona o 61,55 m wyżej, w porównaniu z dolną.
Pierwotnie Tünel zbudowano z dwoma równoległymi torami. Nowoczesna wersja ma pojedynczy tor, z krótkim odcinkiem dupleksowym, na którym dwa pociągi mogą się wymijać.
Ile kosztuje przejazd kolejką Tünel?
Podróż zabytkową windą jest możliwa na podstawie posiadanej karty İstanbulkart, uprawniającej do korzystania ze wszystkich rodzajów komunikacji miejskiej w Stambule. Przy wejściu na każdą z dwóch stacji Tünel, znajdują się bramki do odbicia karty, jak również biletomaty służące do jej doładowania.
W jakich godzinach kursuje Tünel?
W dni robocze Tünel kursuje w godzinach 7:00 – 22:45, a w niedziele i święta w godzinach 7:30 – 22:45. Maksymalna prędkość kolejki wynosi 22 km/h. Podróż między dwoma stacjami trwa około 1,5 minuty, a oczekiwanie na wagon około 3,5 minuty.
