Turcja należy do najczęściej odwiedzanych krajów świata, jednak ruch turystyczny skupia się głównie w kilku punktach: Stambule, Kapadocji, Pamukkale i na wybrzeżu Morza Śródziemnego. Tymczasem południowo-wschodnia Anatolia skrywa jedne z najstarszych miast i najcenniejszych stanowisk archeologicznych całego Bliskiego Wschodu. To region o historii sięgającej tysięcy lat, gdzie spotykają się wpływy kurdyjskie, arabskie, ormiańskie, syriackie i tureckie.
Przez długi czas obszar ten pozostawał poza głównymi szlakami turystycznymi – zarówno z powodu odległości od popularnych kurortów, jak i dawnych napięć politycznych. Dziś coraz więcej podróżników odkrywa jego wyjątkową historię i kulturę, jednak wiele miejsc wciąż pozostaje stosunkowo mało znanych wśród zagranicznych turystów.
Oto osiem miejsc w Turcji, które pozwalają zobaczyć kraj z zupełnie innej perspektywy.
Diyarbakır – miasto czarnych murów
Diyarbakır jest jednym z najstarszych nieprzerwanie zamieszkanych miast Anatolii i historycznym centrum kultury kurdyjskiej. Najbardziej charakterystycznym elementem miasta są monumentalne bazaltowe mury obronne, które należą do najdłuższych i najlepiej zachowanych systemów fortyfikacyjnych na świecie. Ich długość przekracza pięć kilometrów.
Fortyfikacje powstawały etapami od czasów rzymskich, a dzisiejszy kształt zawdzięczają głównie przebudowom z okresu późnego antyku i średniowiecza. W obrębie murów znajduje się stare miasto Sur z licznymi zabytkami, w tym Wielkim Meczetem w Diyarbakır, który uchodzi za jeden z najstarszych meczetów Anatolii.
Midyat – kamienne miasto chrześcijan z Tur Abdin
Midyat położony jest w historycznym regionie Tur Abdin, który od stuleci był jednym z najważniejszych ośrodków syriackiego chrześcijaństwa. Do dziś funkcjonują tu klasztory i kościoły należące do Kościoła syryjskiego.
Miasto znane jest z charakterystycznej architektury z jasnego kamienia. Historyczne domy posiadają bogato zdobione portale, łuki i wewnętrzne dziedzińce. W Midyat wciąż działa wiele warsztatów rzemieślniczych specjalizujących się w telkari, czyli precyzyjnej technice filigranu wykonywanego ze srebra.
Z miasta łatwo dotrzeć do klasztoru Mor Gabriel, jednego z najstarszych działających klasztorów chrześcijańskich na świecie, którego początki sięgają IV wieku.
Mardin – kamienne miasto nad Mezopotamią
Mardin uchodzi za jedno z najbardziej malowniczych miast Turcji. Zabudowa starego miasta wznosi się tarasowo na zboczu wzgórza, z którego rozciąga się szeroki widok na równiny Mezopotamii.
Przez stulecia mieszkali tu Arabowie, Kurdowie, Ormianie i Asyryjczycy. Ta wielokulturowa historia pozostawiła po sobie niezwykłe dziedzictwo architektoniczne: meczety, kościoły syriackie oraz dawne medresy, czyli szkoły koraniczne.
Spacer po starym mieście prowadzi przez labirynt wąskich uliczek, kamiennych dziedzińców i bogato zdobionych portali.
Şanlıurfa – miasto proroków
Şanlıurfa, często nazywana po prostu Urfą, jest jednym z najstarszych ośrodków miejskich w regionie. W tradycji lokalnej miasto utożsamiane jest z biblijnym Ur, miejscem związanym z patriarchą Abrahamem.
Najważniejszym punktem miasta jest kompleks Balıklıgöl, czyli „Staw Świętych Ryb”. Według tradycji właśnie tutaj ogień, w którym miał zginąć Abraham, zamienił się w wodę. Pływające w stawie karpie uznawane są za święte i objęte ochroną.
Miasto znane jest również z tradycji muzycznych i spotkań zwanych sıra gecesi, podczas których śpiewa się pieśni ludowe przy wspólnym posiłku.
Göbekli Tepe – najstarsze znane sanktuarium świata
Kilka kilometrów od Şanlıurfy znajduje się jedno z najważniejszych odkryć archeologicznych ostatnich dekad – Göbekli Tepe.
Kamienne kręgi z monumentalnymi filarami w kształcie litery T powstały około 9600 roku p.n.e., czyli tysiące lat przed piramidami egipskimi czy Stonehenge. Odkrycie to zmieniło sposób myślenia o początkach cywilizacji, sugerując, że rozwinięte struktury religijne mogły istnieć jeszcze przed pojawieniem się rolnictwa.
Filarom towarzyszą reliefy przedstawiające zwierzęta – lisy, węże, ptaki i dziki – których znaczenie wciąż pozostaje przedmiotem badań archeologów.
Dara – zapomniane miasto Bizancjum
Niedaleko Mardinu znajdują się ruiny Dary, jednego z najważniejszych miast granicznych wschodniego Cesarstwa Bizantyjskiego.
Miasto zostało założone w VI wieku przez cesarza Anastazjusza I jako potężna twierdza mająca chronić granicę przed imperium perskim. Do dziś zachowały się imponujące pozostałości infrastruktury miejskiej: nekropole wykute w skałach, fragmenty murów obronnych oraz ogromne podziemne cysterny, które mogły gromadzić tysiące metrów sześciennych wody.
Mimo ogromnej wartości historycznej miejsce to pozostaje stosunkowo mało znane wśród turystów.
Harran – niecodzienne domy mieszkalne
Harran, położony około 45 kilometrów na południe od Şanlıurfy, należy do najstarszych osad Mezopotamii, które zachowały ciągłość zamieszkania przez tysiąclecia. Już w starożytności miasto funkcjonowało jako ważny punkt na szlakach handlowych łączących Anatolię z Syrią i północną Mezopotamią. Było również jednym z najważniejszych ośrodków kultu boga księżyca Sina, czczonego tutaj przez wiele stuleci.
Dzisiejszy Harran rozpoznaje się przede wszystkim po charakterystycznych domach o stożkowych dachach, wznoszonych z suszonej na słońcu cegły. Ta forma architektury nie jest jedynie ciekawostką wizualną. Grube ściany i zwężające się ku górze kopuły pozwalają utrzymywać we wnętrzach względnie stabilną temperaturę, co w półpustynnym klimacie południowo-wschodniej Turcji ma zasadnicze znaczenie.
Miejscowość pojawia się również w tradycji biblijnej. Według przekazów właśnie z Harranu miał wyruszyć Abraham w swoją drogę do Kanaanu. W średniowieczu miasto zyskało kolejne znaczenie jako ośrodek nauki — działała tu słynna szkoła, w której studiowano astronomię, matematykę i filozofię, a tłumaczenia tekstów greckich odegrały ważną rolę w rozwoju nauki w świecie islamskim.
Gaziantep – kulinarna stolica Turcji
Gaziantep jest jednym z najważniejszych centrów kulinarnych kraju. Lokalna tradycja gastronomiczna została wpisana na listę kreatywnych miast gastronomii UNESCO, co podkreśla znaczenie regionu dla tureckiej kuchni.
Miasto słynie przede wszystkim z baklavy z pistacjami z Antep, która uchodzi za jedną z najlepszych odmian tego deseru w całym regionie Bliskiego Wschodu. W Gaziantepie znajduje się także imponujące Muzeum Mozaik Zeugma, prezentujące jedne z najcenniejszych rzymskich mozaik odkrytych w Anatolii.
Halfeti – zatopione miasto nad Eufratem
Halfeti to jedno z najbardziej niezwykłych miejsc południowo-wschodniej Turcji. Dawna część miasta została częściowo zatopiona po budowie zapory Birecik na Eufracie na przełomie XX i XXI wieku. W rezultacie część zabudowy znalazła się pod wodą, a charakterystyczny minaret dawnego meczetu wystaje dziś z powierzchni rzeki.
Rejsy łodzią po rzece pozwalają zobaczyć pozostałości starego miasta oraz skaliste brzegi doliny Eufratu. Halfeti znane jest także z rzadkiej odmiany róży określanej jako czarna róża z Halfeti. W rzeczywistości kwiaty mają bardzo ciemny, bordowy kolor, który w określonym świetle sprawia wrażenie niemal czarnego.
Inna Turcja
Południowo-wschodnia Anatolia pokazuje zupełnie inne oblicze Turcji niż znane kurorty nad Morzem Śródziemnym. To region, w którym historia sięga początków cywilizacji, a ślady kolejnych imperiów – od Mezopotamii po Bizancjum – wciąż są widoczne w krajobrazie miast i stanowisk archeologicznych.
Dla podróżników zainteresowanych historią, archeologią i autentyczną kulturą lokalną jest to jeden z najbardziej fascynujących obszarów kraju — wciąż odkrywany powoli i wciąż pozostający poza głównym nurtem turystyki masowej.
